Effectief overleggen leer je niet uit een boek – daarom dit OR-overlegspel
Effectief overleggen is voor ondernemingsraden geen luxe, maar noodzaak. Toch ervaren veel OR-leden dat overleg met de bestuurder vaak stroef verloopt. Enerzijds omdat belangen botsen, anderzijds omdat het gesprek ongemerkt vastloopt in patronen. Juist daarom ontwikkelde MVMZ een interactief OR-overlegspel waarin overlegstijlen, rollen en WOR-rechten samenkomen. Niet in theorie, maar in de praktijk.
Waarom overleg zo vaak vastloopt
In de praktijk zien we dat OR’en inhoudelijk goed voorbereid zijn, maar toch onvoldoende resultaat boeken. Dat is niet omdat de argumenten zwak zijn, maar omdat de gekozen overlegstijl niet past bij de situatie. Bijvoorbeeld: blijven samenwerken terwijl de bestuurder allang heeft besloten, of juist stevig vasthouden terwijl de relatie onder druk staat en daarmee de invloed afneemt.
Daarnaast speelt mee dat OR-leden verschillende rollen hebben. De voorzitter, de woordvoerder, het OR-lid dat vooral observeert: allemaal kijken zij vanuit een ander perspectief. Wanneer deze verschillen niet expliciet worden gemaakt, ontstaan misverstanden. Daardoor wordt overleg minder effectief en soms zelfs frustrerend.
Doen, doen en nog eens doen
Op de blog probleemoplossend overleggen wordt helder uitgelegd hoe OR’en constructief kunnen onderhandelen door belangen, relatie en inhoud te scheiden. Dat is een belangrijk uitgangspunt. Echter, weten hoe het moet is iets anders dan het ook daadwerkelijk doen.
Juist daar zit de kracht van dit spel. Het OR-overlegspel is namelijk geen kennisspel, maar een ervaringsspel. Spelers voelen aan den lijve wat het effect is van negeren, aanpassen, compromis sluiten, vasthouden of samenwerken. Daardoor ontstaat inzicht dat veel dieper gaat dan een checklist of stappenplan.
De kern van het OR-overlegspel
Het spel is opgebouwd rond drie vaste elementen:
- Situaties die herkenbaar zijn voor OR’en, zoals reorganisaties, verzuimbeleid of informatierecht.
- Rollen binnen en buiten de OR, waaronder bestuurder, HR, toezichthouder en OR-leden.
- Vijf overlegstijlen: negeren, aanpassen, compromis, vasthouden en samenwerken.
Door deze elementen te combineren ontstaat een realistische simulatie van OR-overleg. Daardoor wordt zichtbaar dat niet elke “aardige” stijl ook effectief is, en omgekeerd.
Drie spelvormen, drie leerdoelen
Om het spel flexibel inzetbaar te maken zijn drie verschillende spelvormen ontwikkeld. Elke spelvorm heeft een eigen accent.
Ten eerste is er de Stijluitdaging
In deze spelvorm krijgen spelers blind een overlegstijl toegewezen. Zij moeten deze stijl consequent toepassen, zonder deze te benoemen. Hierdoor ervaren OR-leden hoe lastig het kan zijn om een stijl vol te houden, zeker wanneer dat niet hun voorkeursstijl is. Tegelijkertijd ontdekken zij dat een stijl die zij normaal vermijden, soms verrassend effectief kan zijn.
Daarnaast is er het OR-Strategiespel.
Hier staat niet de individuele stijl centraal, maar de gezamenlijke strategie van de OR. Vooraf bepaalt de OR welk WOR-recht wordt ingezet en welke overlegstijlen worden gebruikt. Daardoor leren deelnemers dat overleg geen improvisatie hoeft te zijn, maar een bew
uste keuze. Bovendien wordt duidelijk hoe stijl en recht elkaar versterken of juist verzwakken. Zo voelt een woordvoerder zich tijdens het overleg gesteund door de rest van de OR.
Tot slot is er de Escalatie-ladder.
Deze spelvorm richt zich op spanning en conflict. Halverwege het overleg verandert de situatie door een verstoring, bijvoorbeeld een teruggetrokken toezegging. De OR moet dan besluiten: doorgaan, escaleren of parkeren. Hierdoor leren OR-leden wanneer samenwerken niet langer effectief is en wanneer vasthouden of escaleren juist nodig is.
Wat dit spel oplevert
Het belangrijkste effect van het spel is bewustwording. OR-leden ontdekken hun automatische reflexen. De één neigt snel naar aanpassen, de ander naar vasthouden. Door dit zichtbaar te maken ontstaat ruimte voor groei.
Daarnaast versterkt het spel de onderlinge samenwerking binnen de OR. Doordat rollen expliciet worden verdeeld en nabesproken, ontstaat meer begrip voor elkaars bijdrage. Dat komt niet alleen het spel, maar ook het echte overleg ten goede.
Bovendien sluit het spel goed aan bij actuele OR-thema’s zoals sociale veiligheid, reorganisaties en verzuimbeleid. Daardoor is het niet alleen leerzaam, maar ook direct relevant.
Wanneer en hoe inzetten?
Het spel is inzetbaar in verschillende contexten. Bijvoorbeeld tijdens een OR-training, een heidag of als voorbereiding op een lastig overleg met de bestuurder. Afhankelijk van de beschikbare tijd kan één spelvorm worden gespeeld of juist meerdere achter elkaar.
Belangrijk is wel dat er altijd ruimte is voor nabespreking. Juist daar worden de inzichten benoemd en vertaald naar de praktijk. Zonder reflectie blijft het spel leuk; mét reflectie wordt het waardevol.
Tot slot: oefenen maakt het verschil
Effectief overleggen leer je niet door alleen te lezen, hoe goed een blog of handreiking ook is. Het vraagt oefening, reflectie en soms ook het lef om buiten je comfortzone te stappen. Dit OR-overlegspel biedt daarvoor een veilige en gestructureerde setting.
Daarmee vormt het een praktische aanvulling op de visie die MVMZ al langer uitdraagt in blogs zoals probleemoplossend overleggen. Niet óf-óf, maar én-én: begrijpen hoe overleg werkt én ervaren wat het met je doet.
Wil je als OR werkelijk invloed uitoefenen, dan is oefenen geen bijzaak. Het is een voorwaarde.
